کتاب علوم مصنوعی

کتاب: علوم مصنوعی (The Sciences of the Artificial)
نویسنده: هربرت سایمون (Herbert A. Simon)
موضوع: طراحی، مصنوعات بشری، عقلانیت محدود، هوش مصنوعی

معرفی کتاب

• نخستین انتشار: ۱۹۶۹

• ویراست دوم: ۱۹۸۱

• ویراست سوم و نهایی: ۱۹۹۶ (پنج سال پیش از درگذشت سایمون)

• ناشر: MIT Press

• جایگاه کتاب: یکی از آثار جریان‌ساز در تفکر طراحی و مباحث مرتبط با علوم شناختی، هوش مصنوعی و نظریه تصمیم‌گیری

محورهای اصلی کتاب

۱. تعریف علوم مصنوعی

• سایمون در مقابل «علوم طبیعی» و «علوم انسانی»، از «علوم مصنوعی» سخن می‌گوید.

• علوم مصنوعی = مطالعه مصنوعات بشری؛ یعنی هر آنچه دست انسان ساخته است:

  • ابزارها، سازمان‌ها، نهادها، شهرها، اقتصاد و حتی مزرعه به‌عنوان یک زیست‌بوم دست‌ساز.

• او توضیح می‌دهد: جهان امروز بیش از آنکه «طبیعی» باشد، انسان‌ساز و مصنوعی است.

۲. نگاه مثبت به واژه "مصنوعی"

• برخلاف بار معنایی منفی در زبان روزمره (غیراصل، غیرواقعی، فریبنده)، سایمون «مصنوعی» را ارزشمند می‌داند.

• مصنوعات را واسطه‌ای میان انسان و جهان معرفی می‌کند: از ابزار و فناوری تا نهادهای اجتماعی.

۳. طراحی به‌عنوان حل مسئله

• تمایز بین مسائل علمی-مهندسی (دارای اهداف و پاسخ روشن، مثل سفر به ماه)

• در مقابل مسائل اجتماعی-سازمانی (فاقد نقطه مطلوب مشخص، مانند آموزش یا سیاست)

• طراحی = فرایند مداوم میان «مسئله ↔ پاسخ» که همواره بازتعریف و بازبینی می‌شود.

۴. پیچیدگی و عقلانیت محدود

• سایمون توضیح می‌دهد چرا انسان‌ها در مواجهه با مسائل پیچیده نمی‌توانند «عقلانیت کامل» داشته باشند.

• مفهوم عقلانیت محدود (Bounded Rationality) را به حوزه طراحی و مصنوعات تعمیم می‌دهد.

۵. پیوند با هوش مصنوعی

• سایمون به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران هوش مصنوعی، در این کتاب ریشه‌های نظری آن را بررسی می‌کند.

• مفاهیمی چون یادگیری، جستجو، حافظه، پردازش اطلاعات و برنامه‌ریزی بخش جدی بحث او هستند.

کلیدواژه‌های پرتکرار کتاب

• سیستم، طراحی، مسئله، پیچیدگی، محیط، اطلاعات، رفتار، حافظه، جستجو، یادگیری، برنامه، سازمان، تکامل، اقتصادی، اجتماعی

اهمیت و جایگاه

• این کتاب را بسیاری آغازگر تفکر طراحی (Design Thinking) می‌دانند.

• بهترین انتخاب برای کسی است که می‌خواهد تنها یک کتاب از هربرت سایمون بخواند.

• همچنان منبعی الهام‌بخش برای پژوهشگران در مدیریت، علوم کامپیوتر، اقتصاد رفتاری و سیاست‌گذاری است.

کتاب علوم مصنوعی با نگاهی میان‌رشته‌ای، پلی است میان فلسفه طراحی، علوم شناختی، و هوش مصنوعی و همچنان پس از نیم‌قرن، درک ما از «مصنوعات بشری» و نقش آن‌ها در جهان را متحول می‌کند.