کتاب کی بود کی بود؟

معرفی کتاب: کی بود کی بود؟ (Mistakes Were Made)
نویسندگان: الیوت آرونسون (Elliot Aronson) و کارول توریس (Carol Tavris)
موضوع: تعارض شناختی، توجیه رفتار و حافظه خودتوجیه‌گر

محور اصلی کتاب

کتاب کی بود کی بود؟ به بررسی نقش توجیه کردن رفتارها و باورها در زندگی روزمره، سیاست، و تصمیم‌گیری‌های مهم می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه انسان‌ها تلاش می‌کنند تعارض‌های ذهنی خود را کاهش دهند.

نکات کلیدی

1. ابراز خشم و تأثیر آن

   • آزمایش مایکل کان نشان داد تخلیه هیجانی خشم، برخلاف انتظار، باعث آرامش نمی‌شود و گاهی فشار خون و احساس خشم را افزایش می‌دهد.

   • دلیل: افراد رفتار خود را توجیه می‌کنند و این توجیه، هیجان منفی را تشدید می‌کند.

2. هرم انتخاب و توجیه اخلاقی

   • دو دانشجو با فرصت یکسان برای تقلب: یکی تسلیم وسوسه می‌شود، دیگری مقاومت می‌کند.

   • بعد از مدتی، هر کدام رفتار خود را توجیه می‌کند:

     • تقلب‌کننده می‌گوید «چیز مهمی نبود و همه این کار را می‌کنند».

     • مقاومت‌کننده می‌گوید «تقلب کار بسیار بدی است».

   • نتیجه: باورها تثبیت شده و فاصله ذهنی بین دو فرد افزایش می‌یابد.

3. حافظه خودتوجیه‌گر

   • وقتی افراد خاطرات خود را بازگو می‌کنند، جزئیات را تغییر می‌دهند، نکات ناخوشایند را حذف می‌کنند و اعمال خود را به شکل مطلوب توجیه می‌کنند.

   • حافظه به مرور به ابزاری برای بازنویسی تاریخ شخصی و حفظ تصویر مثبت از خود تبدیل می‌شود.

4. نفس تحت سلطه خود مستبد

   • روانشناسان اجتماعی مانند آنتونی گرین‌والد می‌گویند «نفس» ما تحت فرمان «خود» (ego) قرار دارد که اطلاعات ناخوشایند را سرکوب می‌کند و تاریخ شخصی ما را به نفع خود بازنویسی می‌کند.

جمع‌بندی

کتاب کی بود کی بود؟ نشان می‌دهد که:

• انسان‌ها تمایل دارند رفتار و خاطرات خود را توجیه کنند تا هماهنگی ذهنی حفظ شود.

• توجیه، می‌تواند باورها و حافظه را شکل دهد و حتی دیدگاه‌های اخلاقی و اجتماعی را تغییر دهد.

• این کتاب برای درک بهتر تعارض شناختی و نقش توجیه در زندگی فردی و اجتماعی، منبعی ارزشمند است.

ترجمه فارسی: سما قرایی | نشر: گمان